ಪ್ರಭಾವ ಬಳಸಿ ವಂಚನೆ ಮಾಡುವ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ

ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವರನ್ನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ಸಚಿವರ ಜೊತೆ ಒಂದು ಫೋಟೋ, ಶಾಸಕರ ಜೊತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಫೋಟೋ, ಅಧಿಕಾರಿಯ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಚಿತ್ರ, ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಿಯ ಜೊತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ … ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ, “ಇವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ” ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಧಿಕಾರ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೂ ಬರುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅದು ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಬಂಡವಾಳವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪಶುವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಅಕ್ರಮ ಪ್ರಕರಣ ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಸವರಾಜ್ ಕನ್ನಾಳೆ ಅವರನ್ನು ಸಿಐಡಿ ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅವರು ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದೂ, ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಅವರು ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಬೀದರ್ ಘಟಕದ ಪ್ರಮುಖರು ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲ, ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧದ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತನಿಖೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಕನ್ನಾಳೆ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ನೇಮಕಾತಿ ಅಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳಿವೆ; ಅವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಆರೋಪಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕಿವೆ.

ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕಾನೂನು ಸತ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ, ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ, ತಾನು ಯಾರ ಜೊತೆ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ನಾವು ಅದನ್ನು ಏಕೆ ನಂಬುತ್ತೇವೆ?

ಪ್ರಭಾವವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳ. ಹಣವಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ “ನನಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಪರಿಚಯವಿದೆ” ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲವರು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಯಾರ ಜೊತೆ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡರು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಫೋಟೋ ನಂತರ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರ ಪರಿಚಯದ ಸಾಕ್ಷಿ, ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ಸಂಕೇತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ವ್ಯವಹಾರದ ಸಾಧನವೂ ಆಗಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಮಗೆ ಬಂದು, “ನನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗೊತ್ತು. ನನಗೆ ಸಚಿವರು ಗೊತ್ತು. ನಾನು ನಾಯಕರ ಜೊತೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದರೆ ನಾವು ಅನುಮಾನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ತೆರೆದು, ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರ ಜೊತೆ, ಇಬ್ಬರು ಶಾಸಕರ ಜೊತೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ನಾಯಕರ ಜೊತೆ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡ ಹತ್ತು ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಅನುಮಾನ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆ?

ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಪ್ರಭಾವದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.

ಒಬ್ಬ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೊತೆ ನಿಂತಿರುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ನಾವು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಥೆ ನಿಜವಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಫೋಟೋ ಸತ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಫೋಟೋದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಅರ್ಥ ಸುಳ್ಳಾಗಿರಬಹುದು.

ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜನರ ಜೊತೆ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ಮನೆಗೆ ನೂರಾರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಬರಬಹುದು. ಒಂದು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಜನರ ಜೊತೆ ನಾಯಕರು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ನಾಯಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಧಿಕಾರ, ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ.

ಆದರೂ ಸಮಾಜದ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ. “ಅವರಿಗೆ ಮೇಲಿನವರೆಗೂ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ.”“ಅವರು ಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಬಹುದು.”“ಅವರಿಗೆ ಒಳಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.”“ಅವರನ್ನು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.”ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣವೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಬಸವರಾಜ್ ಕನ್ನಾಳೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಫೋಟೋಗಳು ಈಗ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು. ಯಾರೊಂದಿಗಾದರೂ ಫೋಟೋ ಇರುವುದೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ವ್ಯವಹಾರ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರವಿದೆ. ಆ ಅಂತರವನ್ನು ತನಿಖೆಯೇ ತುಂಬಬೇಕು.

ಆದರೆ ಇಂತಹ ಫೋಟೋಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

ಬಹುಶಃ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಮನುಷ್ಯನ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ನಾವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವವರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ. ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತವನಿಗೆ ರಾಜನ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಂದಿರಬಹುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹೂವಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ನಾರು ಸ್ವರ್ಗವೇರುವ ಹಾಗೆ ಜೊತೆಗೆ ನಿಂತ ಕೂಡಲೇ ಜನರ ಭಾವನೆಯಲ್ಲೊಂದು ಸಾಮಿಪ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ನಿಂತಿರುವುದೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಸಚಿವರು, ಶಾಸಕರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯರ ಜೊತೆಗಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲವರು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪ್ರಭಾವದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಮೊದಲು ಫೋಟೋಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಪರಿಚಯದ ಕಥೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆಮೇಲೆ “ನನಗೆ ಒಳಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ” ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವರ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಣ, ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಕೆಲಸ, ಶಿಫಾರಸು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡುವ ಭರವಸೆ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಜಾಲ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಸ್ತು ಹಣವಲ್ಲ. ನಂಬಿಕೆ.

ಜನರು ಹಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬಬೇಕು. ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಹತೆಗಿಂತ ಸಂಪರ್ಕದ ಪ್ರದರ್ಶನವೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಎದುರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿ ಕೇವಲ ಹಣದ ಆಸೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಬಳಿ ಭಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಗಳ ಓದಿನ ನಂತರವೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಒತ್ತಡ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ “ನನಗೆ ಒಳಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ; ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಬಹುದು” ಎಂದರೆ, ತರ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಆಶೆ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

“ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮುಂದೆ, “ನನಗೆ ಒಳಗಿನ ದಾರಿ ಗೊತ್ತು” ಎನ್ನುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಂದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ವಿವೇಕವನ್ನೇ ಬದಿಗಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಂಚನೆಗೆ ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕೇವಲ “ಒಬ್ಬ ವಂಚಕ ಜನರನ್ನು ಮೋಸ ಮಾಡಿದ” ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ. ವಂಚನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಮೂರು ಸಂಗತಿಗಳು ಒಂದಾಗಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದು, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಭಾವದ ಚಿತ್ರಣ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದು, ಸಮಾಜ ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಂಬಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದು, ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹಣ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಅಂದರೆ, ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರದರ್ಶನ → ನಂಬಿಕೆ → ಲಾಭ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ “ನನಗೆ ಯಾರ ಪರಿಚಯವಿದೆ” ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ “ನಾನು ಯಾವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉತ್ತಮ ವೈದ್ಯನಾಗಿರಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿರಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿರಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡವರ ಫೋಟೋಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾವು ಅವನನ್ನು ಅಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿ ನೂರು ಫೋಟೋಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

ಇದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಹೌದು.

ನಾವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇವೆ. “ಯಾರು ಗೊತ್ತು?” ಎಂಬುದು “ಏನು ಗೊತ್ತು?” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. “ಯಾರ ಜೊತೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾರೆ?” ಎಂಬುದು “ಏನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ?” ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. “ಯಾರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ?” ಎಂಬುದು “ಅವರ ಕೆಲಸದ ದಾಖಲೆ ಏನು?”ಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

• ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸಂ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆಯೇ?
• ಹಬ್ಬವೆಂಬ ಸಂಭ್ರಮ – ಭಾವಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ
• ನೀವು 80ರ ಟ್ರೆಂಡ್ ಟ್ರೈ ಮಾಡಿದ್ದೀರಾ? AI ಚಿತ್ರಗಳ ಲಾಭ ಎಷ್ಟು? ನಷ್ಟ ಎಷ್ಟು?
• ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಏಕೆ? ಮನುಷ್ಯನ ದುರಾಸೆಗೆ ‘ಸ್ಟಾಪ್’ ಎಲ್ಲಿದೆ?
• Moonlightನ ಮತ್ತೊಂದು ಪದರ: ಪ್ರೇಮ

ಇಂತಹ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವದ ನಕಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಒಂದು ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವವರು ಯಾರೊಂದಿಗಾದರೂ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅದು ಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಅರಿವು ಇರಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ, ನೇಮಕಾತಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಜನರೂ ಒಂದು ವಿಷಯ ಕಲಿಯಬೇಕು.

ಯಾರಾದರೂ “ನನಗೆ ಸಚಿವರು ಗೊತ್ತು” ಎಂದರೆ, ನಾವು “ಅದ್ಭುತ!” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೊದಲು, “ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು. “ನನಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗೊತ್ತು” ಎಂದರೆ, “ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಕೆಲಸದ ಸಂಬಂಧ?” ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು. “ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದರೆ, “ಯಾವ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ?” ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು.

ಯಾಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಫೋಟೋ ಪರಿಚಯವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ವಂಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಡಬಹುದು. ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ ಸಮಾಜದ ನಂಬಿಕೆಗೆ.

“ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಕುಸಿದರೆ, ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮನೋಭಾವಗಳು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಒಂದು “ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ.” ಇನ್ನೊಂದು “ಹಣ ಇದ್ದರೆ ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.”

ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಅರ್ಹತೆಯ ಬದಲು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಭೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾರಿಗೆ ಯಾರ ಪರಿಚಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದು ಒಂದು ಸಮಾಜದ ನೈತಿಕ ಕುಸಿತ.

ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವರಾಜ್ ಕನ್ನಾಳೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲಿರುವ ಆರೋಪಗಳು ಸಾಬೀತಾಗುವ ಅಥವಾ ಸಾಬೀತಾಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಿಡೋಣ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣ ನಮಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

ನಾವು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತೇವೆ?

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗಣ್ಯರ ಜೊತೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಗಣ್ಯರ ಅಧಿಕಾರವೂ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಏಕೆ ಊಹಿಸುತ್ತೇವೆ?

ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ತುಂಬಾ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲವರು ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೊನೆಗೆ ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ವಂಚಕರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವಲ್ಲ.

ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗದ ಸಮಾಜ.

ಫೋಟೋವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸದ ಸಮಾಜ.

“ಯಾರು ಗೊತ್ತು?” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ “ನೀನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?” ಎಂದು ಕೇಳುವ ಸಮಾಜ.

ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ

“ನನಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಪರಿಚಯವಿದೆ” ಎನ್ನುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ, “ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬುವ ಸಮಾಜ.

ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಸ್ವತಃ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಪರಿಚಯಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಇತರರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಂಚನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ವಂಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ –

ನಾವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅವನ ಜೊತೆ ನಿಂತಿರುವ ಗಣ್ಯರ ನೆರಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಬಹುಶಃ ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ದಿನದಿಂದಲೇ, ಪ್ರಭಾವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ವಂಚನೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.