ಕಾಡು ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಕಾಡನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದೂ ತಪ್ಪು, ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೊಲ್ಲುವುದೂ ತಪ್ಪು

ಅಮಾಯಕರೋ/ಕಳ್ಳರೋ – ಹತ್ಯೆ ತಪ್ಪು

ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅಮಾಯಕರೋ, ಕಾಡುಗಳ್ಳರೋ ಎಂಬುದು ತನಿಖೆಯಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕು. ತನಿಖೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟ. ನಾನು ಹತ್ಯೆಯ ವಿರೋಧಿ. ಅವರು ಅಮಾಯಕರಾಗಿರಲಿ, ಕಾಡುಗಳ್ಳರಾಗಿರಲಿ, ಕಾನೂನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಜೀವ ತೆಗೆಯುವುದನ್ನು ನಾನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಅಮಾಯಕರು ಸತ್ತರು’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನ ಕಥೆಯಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕಾಡು, ಕಾಡಿನ ಸಂಪತ್ತು, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ, ಬೇಟೆ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಈ ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ನೆನಪು ಮತ್ತೆ 1990ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಮನುಷ್ಯ-ಕಾಡಿನ ಸಂಬಂಧ – ಒಂದು ನೆನಪು

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲ್ಲಾಪುರದ ಕಾಡು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಂತಹ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಇತ್ತು. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿಗೆ ಸಾರಂಗಗಳ ಸಂಸಾರವೇ ಬಂದು ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ದೂರದಿಂದ ಹುಲಿ ಕೂಗುವುದು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾವಿನಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು. ನವಿಲುಗಳು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೇ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಡಿನ ತುಂಬಾ ಬಿಳಿ ಮುಳ್ಳುಹಣ್ಣು, ಕರಿ ಮುಳ್ಳುಹಣ್ಣು, ಇನ್ನೂ ಹೆಸರೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಎಷ್ಟೋ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಾಯಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಡು ಆಗ ಕೇವಲ ‘ಫಾರೆಸ್ಟ್’ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಜಗತ್ತು. ಮನುಷ್ಯ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ.

ಆದರೆ ಅದೇ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಕಾಡನ್ನು ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಚರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವರು ಜೈಲು ಪಾಲಾದರು. ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊರಬರುವುದು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಜೈಲು ಸೇರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಕಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿದವು. ನವಿಲುಗಳು, ಇತರ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜನರ ಹೊಟ್ಟೆ ಸೇರಿದವು. ಕಾಡು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು.

ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಕಾಡಿನ ತುಂಬಾ ತೇಗದ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಕಾಡನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದಿತು. ಆ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಕಾಡುಗಳ್ಳರು ಕಡಿದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿ, ಬೀಟೆ, ಹೊನ್ನೆ, ಮತ್ತಿ ಮರಗಳಿದ್ದವು! ಅವುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈಗ ಕೇವಲ ತೇಗದ ಮರಗಳು ಬೆಳೆದವು. ಆದರೆ ತೇಗದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಡು ಮರಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ.

ಕಾಡಿನ ರಕ್ಷಣೆ – ಮಾನವ ಜೀವನ

ಕಾಡು ಎಂದರೆ ಮರಗಳ ಗುಂಪು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹುಶಃ ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜಾಗ ಇದೇ. ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಅದು ಹಸಿರಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಹಿಂದಿನ ಕಾಡಿನಂತೆಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಒಂದೇ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.

ಕಾಡು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮೇಲೂ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. ಮಂಗಗಳು ತೋಟಕ್ಕೆ ಖಾಯಂ ಅತಿಥಿಗಳಾದವು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೊನೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆ. ಆಗ ನಾವು ಒಂದು ನಾಯಿಯನ್ನು ಸಾಕಿದ್ದೆವು. ಆ ನಾಯಿ ಬೇಟೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ದುಸ್ವಪ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಅರಿಯುತ್ತಿತ್ತೋ ಏನೋ. ಒಂದು ದಿನ ಅದಕ್ಕೆ ಮದ್ದು ಹಾಕಿ ಕೊಂದರು.

ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಮರ್ಥನೆ ಕೇಳಿಸಿತು. ‘ಆ ನಾಯಿ ಸರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಊರಿನ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿತ್ತು.’ ನಿಜ. ನಮ್ಮ ನಾಯಿಯೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಊರಿನ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನನಗೆ ಆಗಲೂ ಕಾಡಿತ್ತು, ಈಗಲೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ – ಕೋಳಿ ತಿನ್ನುವ ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಾಡು ತಿನ್ನುವ ಮನುಷ್ಯ

ಹಾಗಾದರೆ ಕಾಡನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನಮ್ಮ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ನಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದಾದರೆ, ಕಾಡಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಕಾಡನ್ನು ಕಡಿದು ಮಾರುವವರು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವವರು, ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವವರು, ಕಾಡಿನ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಹಣ ಮಾಡುವವರು … ಅವರನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದೇ? ಖಂಡಿತ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಕಾಡುಗಳ್ಳತನವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧವೆಂದು ನೋಡುವುದೂ ತಪ್ಪು.

ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಕಡಿದಾಗ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮರ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಬೇಟೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಡಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಗಂಭೀರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ‘ಕಾಡುಗಳ್ಳ’ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ? ಇಲ್ಲ.

ಕಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ. ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ‘ಕಾಡು ಉಳಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೋ ?’ ಎಂದು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ತಪ್ಪು. ಎರಡನ್ನೂ ಉಳಿಸಬೇಕು. ಕಾಡು ಉಳಿಯಬೇಕು. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಉಳಿಯಬೇಕು. ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವವೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬದುಕೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವರಿಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗ.

ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೆಲಸ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಗಾರರು, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧದ ಜಾಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಅವರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಾವು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ‘ಕಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾತೀತ ಹತ್ಯೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಅಪಾಯ.

ಕಾಡಿನ ರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಭಕ್ಷಕರ ನಡುವೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಬಂಧಗಳಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯೊಳಗಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಇರಬಹುದು. ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಒಳಗಿನವರ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಭಾವ ಇರಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು. ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಭ್ರಷ್ಟರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಎಲ್ಲ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುವವರೂ ಕಾಡುಗಳ್ಳರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕಾಡಿನ ಶತ್ರುಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ತೀರ್ಪುಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಅನ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು?

ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಜನರಿಗೆ ಕಾಡು ಎಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಭಾಗ. ಅವರ ಆಹಾರ, ಔಷಧಿ, ಇಂಧನ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಅವರನ್ನು ಕಾಡಿನ ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತು ದೋಚುವವರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುವುದೂ ತಪ್ಪು. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸುವ ಆಡಳಿತ ಬೇಕು.

ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಿಸರದ, ಕಾಡಿನ, ನದಿಯ, ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾದ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ? ನಾವು ಕಾಡನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದೆಡೆ ಅದು ನಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಮರ, ಜೇನು, ಹಣ್ಣು, ಔಷಧಿ, ಭೂಮಿ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಅದು ನಮಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. ಆದರೆ ಕಾಡು ಇವೆರಡೂ ಅಲ್ಲ. ಕಾಡು ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಜೀವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅದರೊಳಗೆ ನಾವು ಅತಿಥಿಗಳು. ನಾವು ಕಾಡಿನ ಮಾಲೀಕರಲ್ಲ.

ಈ ಅರಿವು ಬಂದ ದಿನ ಬಹುಶಃ ಕಾಡುಗಳ್ಳತನದ ವಿರುದ್ಧದ ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟವೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಬಹುದು. ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವುದನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು. ಎರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಹುಡುಕಬಹುದು.

ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಮೂವರು ಸತ್ತ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸತ್ಯ ತನಿಖೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕು. ಅವರು ಅಮಾಯಕರೇ ಅಥವಾ ಕಾಡುಗಳ್ಳರೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾನೂನು ಹೇಳಲಿ. ಆದರೆ ಅವರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಮೂರು ಜೀವ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ. ಕಾಡು ಉಳಿಯಬೇಕು. ಕಾಡಿನ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿಯಬೇಕು. ಕಾಡಿನ ರಕ್ಷಕರೂ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾರ ಜೀವವೂ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹೋಗಬಾರದು.

ಕಾಡನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದು ತಪ್ಪು. ಕಾಡನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಕೊಲ್ಲುವುದೂ ತಪ್ಪು.