ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇಳಿದ ಮೊದಲ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇನು ಗೊತ್ತೇ? “ನೀನು ಚಿಕ್ಕವನು, ನಿನಗೆ ಏನು ಗೊತ್ತು?” ಆ ಮಾತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಯಾರಾದರೂ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದಾಗ
– ಪೋಷಕರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.
– ಶಿಕ್ಷಕರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.
– ಹಿರಿಯರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅದು ಪ್ರೀತಿಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಎನ್ನುವ ಅನುಭವ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತದೆ.
ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೌಢ ಜೀವನದವರೆಗೆ
ನಾವು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮುಖಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ
– “ಹೆಣ್ಣು ಅಂದ್ರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು” ಎನ್ನುವ ಸಮಾಜ
– “ಹೆಂಡತಿ ಅಂದ್ರೆ ಹೀಗೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎನ್ನುವ ಕುಟುಂಬ
ಒಬ್ಬ ಗಂಡಸಿಗೆ
– “ನೀನು ಮನೆತನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರುವವನು” ಎನ್ನುವ ಒತ್ತಡ
ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ
– ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯ ನಿಯಮಗಳು
– ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಹೀಗೆ ಪಾತ್ರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅನುಭವ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ:
“ನನ್ನನ್ನೇಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?”
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ತಿರುವು ಇದೆ
ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿದರೆ…
“ನನಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ?”
ಬಹುಶಃ ನಾವು ಸಹ
– ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ.
– ನಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ರೀತಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
– ನಮ್ಮ ಕೆಳಗಿನವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.
ಅಂದರೆ…
ನಾನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ,
ಆದರೆ ನಾನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದು ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸತ್ಯ.
ಯಾಕೆ ನಾವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ?
ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.
1. ಭಯ
ನಾವು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯ.
2. ಅಸುರಕ್ಷತೆ
ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳದಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಕುಸಿಯಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ.
3. ಅನುಭವದ ಅಹಂಕಾರ
“ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೊತ್ತು” ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ.
ಈ ಮೂರೂ ಸೇರಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ಕೊಡುವುದು.
ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಒಬ್ಬ ತಾಯಿ ಮಗುವಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದು:
“ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ” – ಇದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ.
ಆದರೆ
“ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕು” – ಇದು ನಿಯಂತ್ರಣ.
ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಾವು ಬಹುಸಾರಿ ಗಮನಿಸದೇ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ.
ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ
ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಬಹುಶಃ ಹೀಗಿರಬಹುದು:
ನನ್ನನ್ನೇಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಏಕೆಂದರೆ
ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಯಸುವ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ನನ್ನಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ನಿನ್ನಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಆದರೆ ಈ ಅರಿವು ಬಂದಾಗ ಒಂದು ಹೊಸ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅರಿವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಕೇಳಬಹುದು:
– ನಾನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯಾಕೆ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ?
– ಅದು ಪ್ರೀತಿ, ಭಯ, ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರವೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ನಾವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ದಾರಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.
ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅರಿವಿನಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆ ಮಾತು
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಇವೆ:
- ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ
- ಅರಿಯುವ ಶಕ್ತಿ
ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅರಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಾವು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಆಸೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೆ, ಇತರರು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ:
ನಾನು ಯಾರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನನ್ನನ್ನೂ ಯಾರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಏಕೆಂದರೆ
ಅರಿವು ಬಂದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.