ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸಂ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆಯೇ?

ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಹುಕಾಲದ ಕನಸಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಒಂದು ಪೂಜೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅವರನ್ನು ‘ಜಾತ್ಯತೀತ’, ‘ವೈಚಾರಿಕ’, ‘ತಾರ್ಕಿಕ’ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎಂದು ನೋಡುವವರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಇಷ್ಟು ವರ್ಷ ಅವರ ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಲಪಂಥೀಯರು, “ಇದು ಯಾವ ಜಾತ್ಯತೀತತೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅಂದರೆ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ, ಮನೆಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಈಗ ರಾಜಕೀಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ! ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವು ಮತ್ತು ಆತನ ಖಾಸಗಿ ಬದುಕಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕೇ?

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ

ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಷಯ. ಅವರು ಜಾತ್ಯತೀತತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ರಾಜಕೀಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತು ಇದೇ. ಆದರೆ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರ ಬದುಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವೈಚಾರಿಕನಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಖಾಸಗಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ, ಪರಂಪರೆಗೆ, ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ಕೊಡಬಹುದು. ಇದು ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿದ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ನಾವು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕುಟುಂಬದ ಮದುವೆ, ಸಂಬಂಧ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಅಥವಾ ಪತ್ನಿ-ಮಕ್ಕಳ ಭಾವನೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಲುವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುಳ್ಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆಯೇ? ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂಬಿಕೆ ಬೇರೆ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಭಾವನೆ ಬೇರೆ

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಆತ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥವೇ? ಅದೇ ರೀತಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆತ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಾರ್ಕಿಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ನಂಬಿಕೆ ಇರಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದ ಒತ್ತಾಯ ಇರಬಹುದು. ಪ್ರೀತಿ ಇರಬಹುದು. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗೌರವ ಇರಬಹುದು. ಅಥವಾ ಮನೆಯವರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸರಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಫೋಟೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಪೂಜೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭದ, ಆದರೆ ಅಪೂರ್ಣವಾದ ವಿಧಾನ.

ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಗೃಹಪ್ರವೇಶದ ವೇಳೆ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ಯಾವ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಚಾರ. ಅದನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕುಳಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕುಟುಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನೇ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವದ ಅಂತಿಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಏಕೆ?

ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ — ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ತಪ್ಪು?

ಇಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಇದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಲಪಂಥೀಯರು ಖುಷಿಪಡಬಹುದು. “ನೋಡಿ, ಇವರ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಮುಖವಾಡ ಕಳಚಿತು” ಎನ್ನಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವೈಚಾರಿಕರು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳಬಹುದು. “ನಮ್ಮ ನಾಯಕ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಾರದಿತ್ತು” ಎನ್ನಬಹುದು.

ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಏನೆಂದರೆ — ರಾಜಕಾರಣಿಯನ್ನು ನಾವು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ನಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ನಾಯಕ ನಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕತೆಯಂತೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಅವರು ಹಾಗೆ ಬದುಕದಿದ್ದರೆ ನಿರಾಶರಾಗುತ್ತೇವೆ. ವಿರೋಧಿಯ ನಾಯಕ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆ ಬದುಕಿದರೆ ಅದನ್ನು ಅವರ ‘ಬೂಟಾಟಿಕೆ’ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಎಂದರೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬಾರದೆ?

ಇದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೇ? ಖಂಡಿತ ಅಲ್ಲ.

ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆಯ ಮೂಲ ಅರ್ಥ ರಾಜ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಾರದು; ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು.

ಅದೇ ರೀತಿ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ.

ಹೀಗಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಆತ ‘ಅವೈಚಾರಿಕ’ನಾಗಿಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸ್ವಯಂಘೋಷಿತ ‘ವೈಚಾರಿಕ’ನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇದೆ

ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಡೆಗೂ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಚಾರಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ರಾಜಕೀಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾಯಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಎದುರಾಗುವುದು ಸಹಜ.

ಆದರೆ ಚರ್ಚೆ ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಅವರ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರು? ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಲುವು ಏನು? ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿದರು? ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಿದರು? ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಯಾವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ? ಇವುಗಳೇ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

ಮನೆಯ ಗೃಹಪ್ರವೇಶದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲ.

ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಜಾಗ ಇರಬಾರದೆ?

ರಾಜಕಾರಣಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದರೆ ಆತ ಮನುಷ್ಯ ಕೂಡ. ಅವನಿಗೂ ಕುಟುಂಬವಿದೆ. ಅವನಿಗೂ ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ. ಅವನಿಗೂ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳ ಭಾವನೆಗಳಿವೆ. ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ‘ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಸೋಲು’ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕೇ? ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲ.

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅದು ನಂಬಿಕೆಯ ದ್ರೋಹವಲ್ಲ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಬೆಲೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದೆ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರೇ ಹೇಳದೆ ನಾವು ಊಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಮನೆಯ ಗೃಹಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ್ದೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ರಾಜಕಾರಣಿಯನ್ನು ಅವನ ಒಂದು ದಿನದ ಖಾಸಗಿ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಒಟ್ಟು ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯಯುತ.

ನಾವು ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಆಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಲ್ಲ. ವೈಚಾರಿಕನಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಕುಟುಂಬದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೊಳಗೆ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಭಾವನೆ, ಕುಟುಂಬಪ್ರೀತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ದೇವರುಗಳಲ್ಲ. ಅವರು ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಮನುಷ್ಯರು. ಅವರನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ‘ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾದರಿ’ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸೋಣ.

ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪಾಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ. ಮನೆ ಅವರದ್ದು. ಕುಟುಂಬ ಅವರದ್ದು. ಆಚರಣೆ ಅವರದ್ದು. ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಮಾತ್ರ ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟದ್ದು.