ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆ ಏನು?

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದು ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ತೋಟಗಳು, ಮಳೆ, ನದಿಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಮಂಜು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಹಸಿರಿನ ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ.

ರಸ್ತೆಗಳು ಬಂದವು. ಸೇತುವೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟವು. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಬಂದವು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದವು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕಾಫಿ, ಅಡಿಕೆ, ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಜನರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್, ಸಂಪರ್ಕ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರಕಿದವು.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭಾಗ. ಆದರೆ ಇಂದು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆ ಎಷ್ಟು? ಆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬಹುದೇ?

ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕೋಟಿ ಖರ್ಚಾಯಿತು ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು. ಒಂದು ರಸ್ತೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಅಳೆಯಬಹುದು.

ಆದರೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾದರೆ? ಒಂದು ಕಾಡಿನ ತುಂಡು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೆ? ಒಂದು ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವು ಬದಲಾದರೆ? ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ನೆಲದಿಂದ ದೂರವಾದರೆ? ಮಳೆನೀರು ಹರಿಯುವ ದಾರಿ ಬದಲಾದರೆ? ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಕೃಷಿಯಿಂದ ದೂರವಾದರೆ?

ಇವುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಾವು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

ಒಂದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಹಿಳೆ ರಾತ್ರಿ ಹೆರಿಗೆ ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ತಲುಪಲು ರಸ್ತೆ ಬೇಕು. ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದ ಮಗುವನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ವಾಹನ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಬೇಕು. ರೈತ ತನ್ನ ಕಾಫಿ ಅಥವಾ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ರಸ್ತೆ ಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆ ಬೇಕು. ಯುವಕರಿಗೆ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಕಾಶ ಬೇಕು.

ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದಲ್ಲ.

ಯಾವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ? ಎಲ್ಲಿ? ಎಷ್ಟು? ಯಾರಿಗಾಗಿ? ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯಾರು ಹೊರುತ್ತಾರೆ?

ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಬದಲಾವಣೆ ಕೆಳಗಿನ ಕಣಿವೆಯ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಕಾಡಿನ ಬದಲಾವಣೆ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾದರೆ ಮಳೆಗಾಲದ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಬದಲಾಗಬಹುದು.

ಅಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾಡು, ನೀರು, ಮಣ್ಣು, ಕೃಷಿ, ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಬೇಕು.

ಶರಾವತಿ: ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆ

ಶರಾವತಿ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿದ್ಯುತ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿವೆ. ಜೋಗ ಜಲಪಾತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯದವರೆಗೆ ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ನಗರಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾಡು, ನದಿ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವೂ ಹೌದು.

ಒಂದೊಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಊರುಗಳನ್ನೆ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ ಜನರಿಗೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ನೆಲೆ-ಬೆಲೆ ಸಿಗದ ನೋವಿದೆ. ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಳಿಸುವ ಜೊಯಿಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಎಷ್ಟೋ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ?

ಒಂದು ನದಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯುವಾಗ, ಆ ನದಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ನಾವು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತೇವೆಯೇ?

ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವು, ಕಾಡಿನ ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯಬೇಕು? ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ವಿರೋಧವಲ್ಲ. ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.

ಕಾಳಿ ನದಿ: ಒಂದು ನದಿ, ಹಲವು ಬಳಕೆಗಳು

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕಾಳಿ ನದಿಯೂ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಕಾಳಿ ನದಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಕಾಳಿ ನದಿ ಕಾಡು, ಮೀನು, ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಒಂದು ನದಿಯನ್ನು ಕೇವಲ “ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ನೀರು” ಎಂದು ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ಅರ್ಧ ಕಥೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ನದಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮುಂದಿನ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲು “ಇದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಿಗುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ “ಇದರಿಂದ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇರಬೇಕು.

ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಅಗತ್ಯವೂ ಹೌದು, ಸವಾಲೂ ಹೌದು

ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಯಾರೂ ವಿವರಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿರಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಸಾಗರ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಜೋಯಿಡಾ ಅಥವಾ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯ ಒಳನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಒಂದು ದಿನದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ವಾಹನಗಳು ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಜೀವನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಆದರೆ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಇಳಿಜಾರು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆನೀರು ಹರಿಯುವ ದಾರಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮಣ್ಣು ಸಡಿಲವಾಗಬಹುದು. ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳ ಹಿಡಿತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆ, ಇಳಿಜಾರು, ಭೂಬಳಕೆ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ನಮಗಿದೆಯೇ? ಇದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ತೋಟಗಾರಿಕೆ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನಾಡಿ

ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕಿನ ಭಾಗ. ಒಬ್ಬ ರೈತನಿಗೆ ತನ್ನ ತೋಟ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬೆಳೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಅವನ ಮನೆಯ ಆದಾಯ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಗಳ ಮದುವೆ, ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಭದ್ರತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೈತನ ಬದುಕನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯೂ ಇದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ ಮಣ್ಣು, ನೀರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ನೆರಳು ಮರಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು, ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಹಳೆಯ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಬೆಳೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ.

ಹಾಗಾದರೆ ಪರಿಹಾರ ಏನು?

ರೈತನ ತೋಟ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ತೋಟದೊಳಗಿನ ಪರಿಸರವೂ ಉಳಿಯಬೇಕು.

ಬಹುಪದರ ಕೃಷಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ನೀರು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಾಡು ಬದಲಾಗಿದಾಗ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬದುಕೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ

ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಿರಿಯರು ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ – “ಹಿಂದೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು.” ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ಮೊಲ, ಕಾಡುಕೋಳಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ನವಿಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಕಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾದಾಗ ಆಹಾರದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನ ಆಹಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ತೋಟ ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇದರಿಂದ ರೈತನಿಗೆ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಂತರ “ಕಾಡುಹಂದಿ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ”, “ಆನೆ ತೋಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ”, “ಕೋತಿ ಬೆಳೆ ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು: ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಚಲನೆಯ ದಾರಿ ಉಳಿದಿದೆಯೇ? ಇದು ರೈತನ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಪರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಅಲ್ಲ.

ಇದು ಎರಡನ್ನೂ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕಾವಲು ಇದ್ದದ್ದು ಜನ

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಹಳೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ದೇವರಕಾಡು, ನಾಗರಬನ, ಚೌಡಿವನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಗುಡ್ಡದ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿದ್ದವು. ಊರಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಆಗಿನ ಜನರ ಬಳಿ ಇಂದಿನ ರೀತಿಯ ಪರಿಸರ ಕಾನೂನುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತು.

“ಇದು ನಮ್ಮ ದೇವರ ಕಾಡು.”

“ಇಲ್ಲಿ ಮರ ಕಡಿಯಬಾರದು.”

“ಈ ಹೊಳೆಗೆ ಕಸ ಹಾಕಬಾರದು.”

“ಈ ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕು.”

ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮಗಳು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದವು.

ಇಂದು ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜನರು ಹೋದಾಗ ಕೇವಲ ಮನೆ ಖಾಲಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಲೆ: ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳು

ಇದು ಬಹುಶಃ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುವ ವಿಷಯ. ಒಂದು ಮಲೆನಾಡಿನ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಒಂಟಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮಗ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಏಕೈಕ ಮಗನಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಕ್ಕಿರಬಹುದು.

ಮನೆ ಇದೆ. ತೋಟ ಇದೆ. ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಜನರಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮಗ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಹೋದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಹಳ್ಳಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವೃದ್ಧರ ಹಳ್ಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮನೆಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ತೋಟಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮೂಹಿಕ ಜೀವನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಒಂದು ದಿನ ನಾವು ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲಾಭ ಯಾರಿಗೆ? ಬೆಲೆ ಯಾರಿಗೆ?

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ದೂರದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದರೆ? ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊರುವವರು ಒಂದೇ ಸಮುದಾಯವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳದೆ “ಅಭಿವೃದ್ಧಿ” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಹಾಗಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ?

ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ: “ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು?” ಎನ್ನುವುದಾಗಬಾರದು. ಬದಲಿಗೆ “ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕೇ?” ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೊದಲು ಕೇಳಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಬರಭೂಮಿಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತವಾದ ಒಣಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದೇ?

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೇ? ಇದು ಕೇವಲ ವಿದ್ಯುತ್ ನೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರಗಳಿಗೂ

ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲೇಬೇಕು.

ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಗರವೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆಯಬೇಕೇ? ಒಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೂಮಿ ಎಷ್ಟು ಬೇಕು? ನೀರು ಎಷ್ಟು ಬೇಕು? ವಿದ್ಯುತ್ ಎಷ್ಟು ಬೇಕು? ತಂಪುಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು? ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ? ಮುಂದಿನ 20–30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಸುತ್ತ ಎಷ್ಟು ನಗರೀಕರಣ ನಡೆಯಬಹುದು?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಕೇಳಬೇಕು.

ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ನಗರಗಳು, ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಲ್ಲವೇ? ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಸರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದಲ್ಲವೇ?

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲ

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂದರೆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದಲ್ಲ. ನದಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂದರೆ ಜನರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದಲ್ಲ. ರೈತನನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂದರೆ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಧಾನವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿ ಬೇಕಾಗುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಅಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ: “ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕೇ?” ಅಲ್ಲ. “ಯಾವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ?” ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಈಗ ನಾವು ಹಿಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು

ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಅಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಗರಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರ. ಅದೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶ.

ಒಂದು ಯೋಜನೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಸೂಕ್ತವೇ?

ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶವೇ?

ಅದನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತಿರ ಮಾಡಬೇಕೇ?

ಅಥವಾ ಈಗಾಗಲೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಮಾಡಬಹುದೇ?

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಕಾಡು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕೇ?

ಅಥವಾ ಈಗಾಗಲೇ ಬದಲಾಗಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಕೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಕೇಳಬೇಕು.

ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

ಒಂದು ದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಲೆಕ್ಕಗಳೂ ಇರಬೇಕು.

ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಬೇಕು?

ಎಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ?

ಎಷ್ಟು ಕಾಡು ಅಥವಾ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ?

ಎಷ್ಟು ನೀರು ಬೇಕು?

ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕು?

ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ?

ಮುಂದಿನ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಬಹುದು?

ಇದರಿಂದ ಹೊಸ ನಗರೀಕರಣ ಎಷ್ಟು ಉಂಟಾಗಬಹುದು?

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಪಾಯ ಎಷ್ಟು?

ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಏನು?

ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ—

ಇದೇ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದೇ?

ಈ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಹುದು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ನಮಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪಾಠ

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಕಾಡು ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನೀರು, ವಿದ್ಯುತ್, ಮರಳು, ಔಷಧ ಸಸ್ಯಗಳು, ಮಣ್ಣು , ಕೃಷಿಗೆ ಆಧಾರ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ , ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ.

ಇದು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇದು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇದು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಇದು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ— ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ನಾವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡು, ನೀರು, ಮಣ್ಣು , ಕೃಷಿ, ಹಳ್ಳಿ, ಜನ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕು.

ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವಾಗಬಾರದು. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಉಳಿಸುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು.